Քչերին է հայտնի, որ գեղանկարիչ Փանոս Թերլեմեզյանը,ով ծնվել էր 1865 թվականին Վանում ,երիտասարդ տարիներին ակտիվորեն քաղաքական գործունեությամբ է զբաղվել: Արվեստագետը Արմենական կուսակցության,նաև սուլթանական իշխանության դեմ պայքարող երիտասարդական միավորման անդամ էր:
 |
| Վ. Սուրենյանց. Սալոմե 1907, ՀԱՊ |
.jpg)
2009 թվականն էր, երբ եթովպահայ նկարիչ Իսկանդեր Բողոսյանի մասին ակնկարկ հրապարակեցի, այն ժամանակ ոչ-ոք չէր լսել արվեստագետի մասին: Եվ ահա 15 անց, երբ որոշեցի կրկին անդրադառնալ նկարչին, համացանցը լի էր նրա վերաբերյալ հրապարակումներով: Փաստորեն, այս երկարուձիգ 15 տարիները նպաստավոր էին Իսկանդեր Բողոսյանի արվեստի համար և այս ընթացքում հետաքրքրությունը նրա արվեստի նկատմամբ երբեք չի մարել:
Սիրակ Մելքոնյանը ծնվել է 1930 թ. հոկտեմբերի 15-ին Թեհրանում, այնուհետև հոր աշխատանքի բերումով տեղափոխվում են Արաք և 12 տարի անց կրկին վերադառնում մայրաքաղաք, որտեղ էլ պատանին ավարտում է միջնակարգ դպրոցը: Հենց այդ տարիներին էլ նա ծանոթանում է իր ավագ ընկերոջ՝ Մարկոս Գրիգորյանի հետ, ով ճակատագրական դերակատարություն է ունենում ապագա արվեստագետի կյանքում: 1950 թվականից սկսած Սիրակ Մելքոնյանի անունը հայտնվում է Իրանում տեղի ունեցող ցուցահանդեսների ազդագրերում:
Գեղանկարիչ Աշոտ Մելքոնյանի արվեստին ծանոթ եմ դեռևս ուսանողական տարիներից: Նրա 1967 թվականին վրձնած «Ընտանիք» կտավը Ազգային պատկերասրահի հայկական ժամանակակից կերպարվեստի բաժնի մշտական ցուցադրությունում էր , որը շուրջ մեկ տասնամյակ իմ մշտական ուղեկիցն էր: Դեռևս այն տարիներից տեղյակ էի, որ արվեստագետը մշտական բնակություն է հաստատել ԱՄՆ-ում , հետագայում նրա մասին լսեցի Էդուարդ Արծրունյանից, ում հետ ընկերներ էին, համերկրացիներ և , բնականաբար, բազմաթիվ հուշեր էին նրանց միավորում: 2009 թվականին էլ նրա վախճանի լուրը հենց Վարպետիս տանն առա:
« Ահա շողշողուն ադամանդ, որով հայերը կարող են հպարտանալ այնպես, ինչպես հպարտանում են Ադամյանի անունով: Այն գեղարվեստական ճաշակը, որը ցույց տվեց Պապայանը, չի ունեցել ոչ մի հայ արտիստ, բացառությամբ` վերոհիշյալի: Ինքը` բնությունն է շռայլորեն պարգևել հայ երգչուհուն բացառիկ հարուստ, քաղցրահունչ ձայնով, բայց այս հրաշալի պարգևի հետ միասին բնությունը շնորհել է նրան նաև գեղարվեստական ճաշակով: Հենց այդ ճաշակը և երկնային պարգևն է կախարդական ուժով ցնցել հասարակությանը` թողնելով խոր հետք նրա սրտում»,_ այսպես է արտահահայտվել երգչուհու մասին նրա ժամանակակիցներից մեկը` գրող Շիրվանզադեն:
Իրանահայ արվեստի հետքերն այս անգամ Երևանի թիվ 136 միջնակարգ դպրոց տարան ՝ Ռոստոմ Ոսկանյանի արվեստատուն: 8 տարի առաջ՝ 2016 թվականին Ռոստամ Ոսկանյանի մահվանից 3 տարի անց, նրա եղբայրը՝ Զավենը՝ կնոջ հետ, որոշում են Երևանի դպրոցներից մեկում արվեստագետի անունը կրող արվեստատուն բացել, ուր կներկայացվի ճարտարապետ-գեղանկարիչ-քանդակագործի անցած ուղին:
.png) |
Վերջին տարիներին մեզանում արվեստը սկսել է մեր առօրյա կյանքի մասնիկը դառնալ և մարդկանց կյանքի որակը փոխելու գործում մեծ դերակատարություն ունենալ: Իսկ, որտեղ որ պահանջարկ է առաջանում, փոփոխությունները և զարգացումը հրամայական են դառնում: Իսկ այդ ամենն իրականացնելու համար պրոֆեսիոնալ մասնագետներ են հարկավոր, ինչը մեծ խնդիր է Հայաստանում :
Եվ ահա մեկուկես տարի անց համացանցային ընկերությունն իրական ծանոթության վերածվեց՝ Ստեփանակերտում Շուշիի կերպարվեստի թանգարանի վերաբացումն ապահովելու նպատակով նոր հավաքածուն էր ձևավորվում և այն համալրելու նպատակով բժիշկը սիրով 2 ջրանկար նվիրաբերեց թանգարանին:
Լիբանանահայ բժիշկը Բեյրութի, Բալթիմորի Ջոնս Հոփքինսի, Լոս Անջելեսի համալսարանների համաճարակաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր է , 14 տարի Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանի նախագահն է եղել, ներկայումս էլ՝ պատվավոր նախագահն է: Վերջինս իր մասնագիտական գիտելիքներով և փորձառությամբ նպաստել է մի շարք երկրների հանրային առողջապահության ոլորտի զարգացմանը: Նա գիտական 20 գրքերի և ավելի քան 100 հոդվածների հեղինակ է: Եվ ահա նման զբաղվածություն պայմաններում շուրջ 45 տարի է ջրանկարչությամբ է զբաղվում: Որպեսզի բժշկի հետաքրքրությունների շրջանակը լիարժեք ներկայացվի, պետք է հավելեմ, որ նա նաև սիրում է իր ճամփորդական տպավորությունները թղթին հանձնել: Եվ ահա դրանք համադրելով իր ջրանկարների հետ « Երանգ և խոսք » (2002) , «Անցյալը դեռ հոս չի հալիր » (2007) , « Ճանապարհը և մենք՝առաքյալի հետքերով» (2022) գրքերն է հրապարակել:
« 1975 թվականն էր, Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը նոր էր սկսվել , երբ Հունաստանից 2 շաբաթով Լիբանան վերադարձա՝ արձակուրդս ծնողներիս հետ անցկացնելու նպատակով: Դրսում կրակոցներ էին և մենք ստիպված էինք տանը փակվել : Եղբորս տան մեջ պտտվելիս՝ իր որդու՝ Զանգուի սենյակը մտա և նրա ջրաներկի տուփը գտա: Այն ինձ նախակրթարանի տարիները հիշեցրեց, երբ օրիորդ Գյուլենյան մեզ ջրանկարչության գաղտնիքներին էր ծանոթացնում: Եվ ես վերցնելով ջրաներկի տուփը` պատշգամբ բարձրացա և այնտեղից բացվող Միջերկրական ծովի տեսարանի մեկ անկյունը թղթին հանձնեցի: Այդ օրերին Բեյրութի Ամերիկյան համալսարանում էի դասավանդում և սկսեցի ավելի հաճախ նկարել, քանի որ այն հանդարտեցնող և պատերազմական վիճակից դուրս բերող ազդեցություն ուներ: Մեր համալսարանի պարտեզներից դեպի Միջերկրական ծով բացվող հրաշալի տեսարաններ կային : Այդ տարիներին փորձում էի ջրանկարչության մեջ հնարավորինս հմտություններ ձեռք բերել: Մի ընտանեկան հանդիպման ժամանակ Փոլ Կիրակոսյանն ինձ ասաց, որ որպես սիրողական նկարիչ, իմ ամենամեծ առավելությունն իմ ազատությունն է: Եվ ըստ նրա, ինքն ինձ ոչինչ չուներ տալու և ես ազատ էի փորձել այն, ինչը ցանկանում եմ: »- ջրանկարչությամբ զբաղվելու պատմությունն է ներկայացնում համաճարակաբանը:
Քանի որ համացանցում բժիշկն ամեն առավոտ մի նոր աշխատանքով է ներկայանում, տպավորություն է ստեղծվել, թե նկարը տվյալ օրվա ստեղծագործական աշխատանքի արդյունքն է , մինչդեռ պրն. Արմենյանն ասում է, որ միայն հոգեպես հանգիստ ժամանակ է ստեղծագործում՝ չի սիրում լարված, անհանգիստ պահերին աշխատել: Ըստ բժշկի, ամենակարևորը ոգևորությունն ու դրական հուզերն են: Միայն բարձր տրամադրության, գեղեցիկ և ներդաշնակ միջավայրում է կարողանում իր զգացողությունները թղթի հարթություն տեղափոխել: Ու չնայած որ , պրոֆեսորն իրեն սիրողական նկարիչ է համարում և որոշալի դադարներով է ստեղծագործել, 46 տարիների ընթացքում շուրջ 2000 ջրաներկ աշխատանք է ստեղծել:
Նկարիչները կփաստեն, որ կերպարվեստով զբաղվելը միայն նկարակալի մոտ աշխատանքը չէ, այն ենթադրում է այլ հեղինակների գործերի հետազոտություն , բազմազան տեխնիկաների հետ ծանոթացում , որն օգնում է այլոց հնարքներին ծանոթանալ և ինչու չէ, սեփական հմտությունները կատարելագործել: Արմենյանի խոսքով, արդեն վաղուց սովորություն ունի առավոտյան նախաճաշի ժամանակ կերպարվեստին վերաբերող գրականություն ընթերցել և յուրաքանչյուր ամիս իր ժամանակը մի նկարչի արվեստի է նվիրում: Ամենից շատ ջրանկարչությանը նվիրված գրականություն է ուսումնասիրում, մեկ էլ՝ 20-րդ դարի ֆրանսիացիների պատկերագրքներն է սիրում թերթել՝ Մատիս, Դյուֆի:
Գեղագետ բժիշկը ոչ միայն առանձանանում է իր ստեղծագործական ներուժի իրացման արդյունավետությամբ, այլև իր արվեստը, ստեղծագործությունը հանրությանը ներկայացնելու հետևողականությամբ և պարբերականությամբ: 10 տարի առաջ Վազգեն Բրուտյանի խորհրդով իր առաջին անհատական ցուցահանդեսով է ներկայանում և այսօր արդեն շուրջ մեկ տասնյակ անհատականներ է ունեցել: Հարություն Արմենյանի ջրանկարներն այսօր ներկայացված են Լիբանանի Համազգային Միության ,, Թութունջյան, և «Նոազ Արկ» պատկերասրահներում և Լոս Անջելեսի « Թորոս Ռոսլին », Քալիֆորնիայի համալսարանի պատկերասրահներում , ինչպես նաև ցուցադրվել միջազգային տոնավաճառ-ցուցահանդեսներում՝ «Art Monaco » և « Art Expo New Work » : Նրա աշխատանքները գտնվում են հանրային և մասնավոր հավաքածուներում:
Հարություն Արմենյանը գեղապաշտ և կենսասեր անհատ է: Նա ոչ միայն կարողանում է նկատել և վայելել իր կյանքի ճանապարհին հանդիպող ամեն գեղեցիկն ու յուրահատուկը, նա կարողանում է իր տպավորությունները արվեստի հարթություն տեղափոխել՝ կարծես թե երկարացնելով այդ պահից ստացած բերկրանքը՝ այն առատորեն կիսելով իր շրջապատի հետ:
ԱՆԱՀԻՏ ԿՈՐՅՈՒՆ
Զաբել Բոյաջյանը ծնվել է 1873 թ. Դիարբեքիրում՝ բրիտանացի փոխհյուպատոս Թոմաս Բոյաջյանի և Կատերին Ռոջերսի (անգլիացի գրող Սամուել Ռոջերսի ժառանգ) ընտանիքում :1895
թ. Համիդյան ջարդերի ժամանակ Բոյաջյանների ընտանիքը տեղափոխվել է Լոնդոն, որտեղ արդեն 1896 թ. Իզաբելն ընդունվում է Սլեյդ գեղարվեստի դպրոց: Բոյաջյանը տիրապետել է 8 լեզուների, եղել է էսպերանտոյի միջազգային ընկերության Լոնդոնի մասնաճյուղի հիմնադիրներից,1907թ. որպես դերասանուհի մասնակցել է Քեմբրիջում կազմակերպված էսպերանտոյով թատերական մի ներկայացման:
Բոյաջյանը նաև գրող էր՝ 1901 թ. «Վարդինե» գրական ծածկանվամբ հրապարակում է իր անդրանիկ գիրքը՝ «Եսթեր. մի կյանքի սիրավեպը», որում նկարագրվում են Սասունի ջարդերը:
1916
թ. հրապարակել է «Հայկական լեգենդներ և բանաստեղծություններ » ժողովածուն,որից շուրջ 60 հոդված և ստեղծագործություն Բոյաջյանն է անգլերեն թարգմանել, գրքի նկարազարդումը ևս նրա ջանքերով է իրականացվել:
1924
թ. Բոյաջյանը հրապարակում է իր հեղինակային «Գիլգամեշը» ՝ «Հավիտենական իղձի երազը» ենթավերնագրով: Գրքի նյութը վերցված էր հին արևելքի դիցաբանության մեջ հայտնի բաբաելոնական էպոսից՝ Բոյաջյանի նկարազարդմամբ:
Զբաղվել է Րաֆիի գրական ժառանգության ուսումնասիրությամբ՝ անգլերեն թարգմանելով նրա որոշ գործեր: Անգլերեն է թարգմանել նաև Ավետիք Իսահակյանի « Աբու-Լալա Մահարի» պոեմը:
1920-ական թթ. Զաբել Բոյաջյանը անհատական ցուցահանդեսներ է ունենում Իտալիայում, Եգիպտոսում, Անգլիայում:
Մահացել է 1957 թ. Լոնդոնում:
Օգտագործված գրականության ցանկ
Խորշիդյան, Տ. Գ. (1973) Զաբել Բոյաջյան (Ծննդյան 100-ամյակի առթիվ). Պատմա-բանասիրական հանդես #
4 , էջ 81-91
 |
| «Հայկական լեգենդներ և բանաստեղծություններ », 1916 |
 | |
|
